Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Prawo morza – dział prawa międzynarodowego publicznego, określający status prawny obszarów morskich oraz statków morskich. Prawo morza opiera się na zwyczaju międzynarodowym oraz umowach międzynarodowych, spośród których najpowszechniej stosowaną^[1] jest Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawie morza sporządzona 10 grudnia 1982 w Montego Bay (tzw. Konwencja jamajska)^[2]. W odniesieniu do Polski ważnym aktem prawnym jest również Ustawa z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej^[3].

Spis treści 1 Międzynarodowe konferencje prawa morza 1.1 Pierwsza konferencja 1.2 Druga konferencja 1.3 Trzecia konferencja 2 Konwencja jamajska 3 Klasyfikacja obszarów morskich 4 Regulacje dotyczące międzynarodowych cieśnin i kanałów 4.1 Cieśniny 4.2 Kanały 5 Zobacz też 6 Przypisy 7 Źródło 8 Bibliografia 9 Linki zewnętrzne

edytuj Międzynarodowe konferencje prawa morza

edytuj Pierwsza konferencja

Pierwsza konferencja prawa morza zorganizowana przez Organizację Narodów Zjednoczonych odbyła się w Genewie w dniach 24 lutego – 27 kwietnia 1958^[4]. Podstawę prac stanowił projekt konwencji opracowany przez funkcjonującą od 1949^[4] Komisję Prawa Międzynarodowego^[5]. Rezultatem działań konferencji były cztery konwencje^[5]:

• w sprawie morza terytorialnego i strefy przyległej;
• w sprawie morza otwartego;
• w sprawie rybołówstwa i konserwacji zasobów żywych morza otwartego;
• w sprawie szelfu kontynentalnego.

edytuj Druga konferencja

Brak ustaleń w kwestii szerokości morza terytorialnego stał się główną przyczyną zorganizowania kolejnej konferencji, również obradującej w Genewie, w 1960 roku^[5]. Delegatom państw ponownie nie udało się wypracować wspólnego stanowiska w tej sprawie, co doprowadziło do fiaska obrad^[5]. Wraz z upływem czasu coraz więcej państw zgłaszało roszczenia sięgające dalej niż 12 MM, co określano jako pełzanie jurysdykcji państwowej po morzu otwartym^[5].

edytuj Trzecia konferencja

Trzecia konferencja prawa morza ONZ rozpoczęła się 3 grudnia 1975 w Nowym Jorku i zakończyła 10 grudnia 1982 w Montego Bay^[5]. W jej pracach wzięło udział 157 uczestników, którzy obradowali podczas jedenastu sesji^[5]. W wyniku jej działań opracowano i przyjęto Konwencję o prawie morza, która oprócz kodyfikacji dotychczasowych zwyczajów, wprowadziła nowe regulacje obejmujące sposoby eksploatacji, badania i ochrony poszczególnych obszarów morskich^[5]. Powyższe względy spowodowały uznanie III konferencji prawa morza ONZ ją za jedną z największych i najbardziej znaczących konferencji w historii stosunków międzynarodowych^[5].

edytuj Konwencja jamajska

Projekt Konwencji o prawie morza uchwalono 30 kwietnia 1982, zaś złożenie podpisów na dokumencie nastąpiło 10 grudnia tego samego roku^[5]. W 1993 ratyfikowało ją 60 państw, a weszła w życie w 1994^[5]. Składa się na nią 320 artykułów i 9 załączników (aneksów)^[2]. Na mocy konwencji utworzono Międzynarodową Organizację Dna Morskiego, Międzynarodowy Trybunał Prawa Morza oraz Komisję Granic Szelfu Kontynentalnego^[6]. Ponadto konwencja stanowi podstawę działania Zgromadzenia Państw Stron Konwencji o Prawie Morza, Komisji koncyliacyjnej zgodnie z Aneksem V, Trybunału arbitrażowego zgodnie z Aneksem VII i Specjalnego trybunału arbitrażowego na podstawie Aneksu VIII^[7].

edytuj Klasyfikacja obszarów morskich

Obszary wchodzące w skład terytorium państwowego:

• wody wewnętrzne;
• wody archipelagowe;
• morze terytorialne.

Obszary podlegające ograniczonej jurysdykcji lub suwerenności państw:

• strefa przyległa;
• strefa wyłącznego rybołówstwa;
• szelf kontynentalny;
• wyłączna strefa ekonomiczna.

Obszary poza granicami jurysdykcji państw:

• morze pełne/morze otwarte;
• dno mórz i oceanów/Obszar.

edytuj Regulacje dotyczące międzynarodowych cieśnin i kanałów

edytuj Cieśniny

Mianem cieśnin międzynarodowych określa się naturalne drogi wodne łączące morza i oceany, nad brzegami których znajdują się terytoria więcej niż jednego państwa^[8]. Od czasu określenia szerokości morza terytorialnego na 12 MM nastąpiło przekształcenie 116 cieśnin w tzw. cieśniny terytorialne^[9] – Konwencja jamajska objęła je prawem przejścia tranzytowego^[10]. Jednocześnie Konwencja zaakceptowała utrzymanie statusu prawnego cieśnin uregulowanych wcześniej osobnymi umowami międzynarodowymi^[9].

Cieśnina	Państwa	Sąsiednie akweny	Akt prawny	Regulacje
Cieśniny bałtyckie	Dania  Szwecja	Morze Północne i Morze Bałtyckie	Traktat kopenhaski z 14 marca 1857, ustawodawstwo duńskie, ustawodawstwo szwedzkie	Statki: rezygnacja przez Danię z pobierania opłat od statków i ładunków, zobowiązanie do niezatrzymywania statków pod żadnym pozorem – swoboda żeglugi statków handlowych; okręty wojenne – Dania[11]: limit ilości przepływających okrętów oraz określony czas przejścia; Szwecja[12]: całkowita swoboda przejścia okrętów wojennych
Cieśniny czarnomorskie	Turcja	Morze Czarne i Morze Śródziemne	Konwencja z Montreux z 20 lipca 1936	Statki: swoboda przepływu i żeglugi na czas neutralności Turcji, w razie stanu wojny zakaz dla statków nieprzyjaciela; okręty wojenne: swobodny przepływ dla lekkich okrętów nawodnych i okrętów pomocniczych[13], ograniczenia dla większych jednostek państw nieczarnomorskich, w razie przystąpienia Turcji do wojny – przepływ floty wojennej uzależniony od uznania władz tureckich
Cieśnina Magellana	Argentyna  Chile	Ocean Atlantycki i Ocean Spokojny	Traktat chilijsko-argentyński z 23 lipca 1881, Porozumienie z 10 grudnia 1941, ustawodawstwo chilijskie	Początkowo neutralizacja brzegów cieśniny oraz całkowita swoboda przepływu statków i okrętów niezależnie od bandery; od 1941 uchylenie zakazu fortyfikowania cieśniny, zakaz żeglugi w nocy, kontrola przepływających statków[14]; od zakończenia II wojny światowej powrót do poprzednich regulacji

edytuj Kanały

Określenie międzynarodowy kanał morski stosuje się wobec sztucznych dróg wodnych, które łączą dwa akweny otwarte dla żeglugi międzynarodowej^[15]. Umiędzynarodowienie kanału stanowiącego wody wewnętrzne państwa odnosi się do wolności żeglugi i pozostaje bez wpływu na strefę kanału, stanowiącą terytorium państwa^[15].

Kanał	Państwo	Sąsiednie akweny	Akt prawny	Regulacje
Kanał Sueski	Egipt	Morze Śródziemne i Morze Czerwone	ustawodawstwo egipskie	Otwarty dla żeglugi; wielkość statku, procedury związane z przepływem oraz wysokość opłat określone są przez administrację państwową
Kanał Panamski	Panama	Ocean Atlantycki i Ocean Spokojny	Traktaty Torrijos-Carter z 1977	Otwarty dla żeglugi, od 1999 kontrolowany przez władze Panamy
Kanał Kiloński	Niemcy	Morze Bałtyckie i Morze Północne	Traktat wersalski z 28 czerwca 1919, wyrok STSM z 1923 w sprawie statku "Wimbledon"	Swoboda żeglugi dla flot handlowych i wojskowych państw pozostających w pokoju z Niemcami[16]
Kanał Koryncki	Grecja	Morze Jońskie i Morze Egejskie	ustawodawstwo greckie, porozumienia bilateralne	Swoboda żeglugi dla flot handlowych i wojskowych[17]

edytuj Zobacz też

• prawo morskie

Przypisy

edytuj Źródło

• Remigiusz Bierzanek, Janusz Symonides: Prawo międzynarodowe publiczne. Wyd. 8. Warszawa: LexisNexis, 2008, ss. 219-242. ISBN 978-83-7334-294-1. 

edytuj Bibliografia

D.R. Bugajski, Prawa żeglugowe okrętu w świetle prawa międzynarodowego, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2009, ss. 380, ISBN 978-83-7383-351-7.

edytuj Linki zewnętrzne

• Prawo Morza